محمدعلی سبحانی: سیاست‌خارجی حوزه عقلانیت و کارشناسی است. در همه حکومت‌ها حتی رژیم‌های دیکتاتور به کارشناس‌ها فرصت می‌دهند تا آزادانه فکر کنند و کارشناسانه به مسائل نگاه و نتیجه آن را برای تصمیم‌گیران عنوان کنند و تصمیم‌گیران اگر بر پایه عقلانیت عمل کنند نتیجه آن خواهد شد که نظر کارشناسی مبنای عمل قرار بگیرد.در سیاست خارجی دولت نهم اما این رویه معقول و منطقی در بسیاری از موارد پیگیری نشد و نتیجه آن به هدر رفتن بسیاری از فرصت‌ها گردید و متاسفانه حلقه‌ای خارج از وزارت امور خارجه تصمیمات مهم سیاست خارجی را تحت تاثیر قرار داد. این رویه باعث شد تا تصمیمات اشتباه گرفته شده و اقداماتی صورت پذیرفت که تاثیرات آن به این سادگی و راحتی از بین نخواهد رفت به‌گونه‌ای که تاثیرات منفی آن به منافع و مصالح ملی برای زمان‌های بسیار طولانی ضربه خواهد زد.

سیاست خارجی حوزه منافع ملی است و آمد و رفت اشخاص نباید تاثیرات عمیقی در استراتژی و راهبرد سیاست خارجی داشته باشد. برخوردهای ساختارشکنانه که اقدامات گذشته را نفی نموده و همه دست‌آوردهای قبلی را از دست بدهد، در سیاست خارجی خردگرا جایی ندارد.

در دولت نهم متاسفانه رئیس دولت از ابتدای روی کار آمدن به جای پرداختن به اقداماتی که پایه‌های سیاست خارجی را تقویت نموده و گام‌هایی را به سوی پیشرفت دست آوردهای سیاست خارجی بردارد به تخریب سیاست‌ها و چهره‌هایی پرداخت که برای کشور سرمایه عظیمی به حساب می‌آمدند و حاصل تجربه‌ در همه سال‌های بعد از انقلاب اسلامی ایران در نگاه‌های غیرکارشناسی و ساختارشکنانه یک تیم غیرکارشناسی در خارج از وزارت خارجه به چالش کشیده شد.

در جریان انتخابات دهمین دوره ریاست‌جمهوری و ضرورتی که برای تغییر در این شرایط دشوار به وجود آمده، فرصتی است که بتوانیم کشور را از این گرفتاری نجات داده و سیاست خارجی را به سیر عادی بازگردانیم. اگر همین روند اشتباه ادامه پیدا کند ممکن است زمانی برای جبران نداشته باشیم. معتقدم مسئولین دولتی که این تصمیمات را می‌گیرند و بسیاری از این اقدامات را انجام می‌دهند سوءنیت ندارند و علت اصلی مشکلاتی که در سیاست خارجی بوجود آمده عملکرد مبتنی بر تصمیات غیرکارشناسی بوده است .

به طور مثال سفرهای رئیس جمهور به اجلاس‌ها و کشورها که در آن عرف دیپلماتیک رعایت نشد و یا اظهارات رئیس جمهور در مورد برخی از مسائل که منجر به افزایش فشارهای بین‌المللی بر روی ایران شده و یا ماجرای عجیب و غریب استقبال رئیس جمهور از ملوانان انگلیسی در کاخ ریاست جمهوری ایران که منجر به جریحه‌دار شدن روح ملی ایران گردید، همچنین مشارکت رئیس جمهور در اجلاس شورای همکاری خلیج فارس که به گونه‌ای غیرقابل قبول و اهانت‌آمیز نام خلیج فارس با عنوان مجهول در آن اجلاس در روی تابلو حک شده بود از مواردی است که رییس جمهور بدون تکیه بر کار کارشناسی و تجربیات گذشته شخصا تصمیم گرفته است و متاسفانه این اقدامان هزینه‌های سنگینی را برای جمهوری اسلامی ایران داشته و فرصت‌های زیادی را تخریب نموده است.

برای روشن شدن تاثیرات شکننده این شیوه‌های تصمیم‌گیری برخی نکات قابل ذکر است:

1- ماجرای دیدار رئیس جمهور با ملوانان متجاوز انگلیسی بسیار درس‌آموز است و در آن زمان در فروردین ماه سال 86 اتفاق ناگواری افتاد که در تاریخ کشورمان به عنوان نقطه‌ای سیاه ثبت شده است. مسئله از اینجا شروع شد که چند سرباز دریایی انگلیسی که در چارچوب ماموریت تجاوزکارانه خود در آب‌های عراق بسر می‌بردند به آب‌های ایران تجاوز کرده و با اقدام شجاعانه مرزبانان غیرتمند جمهوری اسلامی ایران این متجاوزان دستگیر شدند و پس از بازجویی به هر دلیلی که بسیار هم مهم است قرار به آزادی آنان شد.

روش منطقی آن بود که متجاوزان در همانجا که دستگیر شده‌اند روی آب از کشور خارج شوند اما بدون تکیه بر کار کارشناسی تصمیمی گرفته شد که شایسته جمهوری اسلامی و رئیس جمهور آن نبود. در عین ناباوری از سیمای جمهوری اسلامی ایران همه مردم ایران مشاهده نمودند که سرباز صفرهای انگلیسی در کاخ ریاست جمهوری در کنار رئیس جمهوری که بیش از دیگران ادعای عزت‌مندی نموده است عکس یاردگاری گرفته و همراه با تعدادی از اعضای کابینه به متجاوزانی که به خاک پاک میهن و سرزمین شهید همت، شهید باکری ،شهید جهان‌آرا تجاوز نموده اند خوش‌آمدگویی می‌کند.

جای ملوانان انگلیسی متجاوز هرگز کاخ ریاست‌جمهوری نبود اما آیا آنانی که چشم‌های خود را به روی حقایق می‌بندند و اقدامات رئیس جمهور را بدون چون و چرا تائید می‌کنند از خود نمی‌پرسند چه نیازی به این حرکت بوده؟ آقای رئیس‌جمهور آیا می‌پذیرند که اقدامشان به هیچ عنوان وجهه مثبت نداشته و با شعار حکمت، عزت و مصلحت که یکی از شعارهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است که توسط رهبر فقید انقلاب اسلامی مطرح گردیده است تناسبی ندارد؟

 برای من خیلی جالب بود که در جریان برگزاری کنگره شهید رئیس علی دلواری رئیس جمهور به آن دیار سفر نمود و دستگاه‌های تبلیغاتی دولت سعی کردند ویژگی‌های رئیس جمهور را با رئیس‌علی دلواری مقایسه کنند! ای کاش یکی از سخنرانان رفتارشناسی و مقایسه‌ای از ماجرای ملوانان متجاوز انگلیسی را مطرح می‌نمود.

2 - سفر رئیس جمهور به امارات، قطر و مشارکت در اجلاس شورای همکاری خلیج فارس یکی از اقدامات غیرکارشناسی در سیاست خارجی دولت نهم، بدون آن که اقدامات مقدماتی برای تفاهم و توافقی صورت گرفته باشد بوده است. در طول پس از پیروزی انقلاب اسلامی سفر رئیس جمهور به امارات در همه دولت‌های گذشته موکول شده بود به حل و فصل سوء تفاهم با امارات متحده عربی و منتفثی شدن این سوء تفاهم در نزد امارات و لیکن با کمال تاسف این سفر انجام شد و هرگز دست‌آوردی در حد انتظار به دست نیامد.

 همچنین سفر به شواری همکاری خلیج فارس و اجلاس سران این کشورها با توجه به سابقه منفی این شورا به هیچ عنوان قابل دفاع نیست و ملاحظه نمودیم که به پیشنهادات رئیس جمهور به شورای همکاری خلیج فارس هرگز مورد بررسی هم قرار نگرفت.

3- افسانه خواندن هولوکاست و برگزاری اجلاس‌هایی برای بررسی این موضوع در تهران و حضور چهره‌های نئونازی و افراطی در تهران هزینه‌هایی را برای کشور به بار آورد به‌گونه‌ای که رئیس‌جمهور نیز بعد از همه این هزینه‌ها کم‌کم متوجه عدم ضرورت ورود به این مقوله را متوجه شد و در اظهارنظرهایی که مدت‌ها بعد از ایشان تاکنون می‌شنیدیم از موضع افسانه بودن هولوکاست عقب‌نشینی فرمودند! این در حالی است که در موضوع هولوکاست مشکلی بین یهودی‌ها و اروپایی‌هاست و چندان ارتباطی با مسائل ایران ندارد.حتی فلسطینی‌ها نیز حساسیتی نسبت به این موضوع ندارند.

 لذا عقل حکم می‌کند که صحت و یا عدم صحت هولوکاست، هیچ‌گونه حقی را برای صهیونیست‌ها ایجاد نمی‌کند و هرگونه سوء‌استفاده از هولوکاست محکوم است اما متاسفانه ورود رئیس یک کشور به این‌گونه مسائل جنجالی بدون آن که ثمری برای کشور داشته باشد هزینه‌ساز خواهد شد.در پایان مشکل اصلی در بروز چنین مسائلی عدم تکیه بر کار کارشناسی و عدم توجه به مشورت است؛ دولت دهم با هر رئیس‌جمهور که توسط مردم شریف ایران انتخاب شود برای حل معضلات و مشکلات کشور بایستی مبنای خود را بر کارشناسی و مشورت و اولویت منافع ملی قرار دهد.

سفیر سابق ایران در لبنان