محمدعلی سبحانی: شرايطي كه در چهار سال گذشته موجب شده است تا ايران عزيز و سربلند در روابط خارجي خود دچار مشكل گرديده و به جايگاه و عزت آن خدشه‌دار شود صرفاً به نوعي عدم تعادل و شعار زدگي در سياست خارجي دولت نهم برمي‌گردد.

 اين گزارۀ بسيار مهم مسأله‌اي بود كه مناظره‌ها با آن آغاز شد. آقاي احمدي نژاد كه گمان مي كرد سياست خارجي دولتش موجب عزت ايرانيان شده است مانورهاي فراواني را در تبليغات انتخاباتي خود كه از ماهها قبل از رسانه‌هاي صوتي و تصويري كشور و نيز از طريق دهها روزنامه‌اي كه اكثراً هم خط و همراه دولت مي‌باشند، آغاز شده است به ساختن تصويري از سياست خارجي دولت نهم شدند كه به هيچ وجه با واقعيت سازگاري نداشت، اما باز شدن موضوع سياست خارجي خصوصاً بيان بي‌پردۀ تأثيرات سياستهاي دولت نهم در بعد خارجي به پاشنه آشيل آقاي احمدي نژاد در تبليغات انتخاباتي تبديل شد.

 اين شرايط فرصتي را در اختيار كارشناسان سياست خارجي قرار داده است تا به بررسي واقعگرايانه حوادث و تحولاتي بپردازند كه در طول چهارساله گذشته در شكلي غيرمتعارف اقتصاد و منزلت ايرانيان را تحت تأثير قرار داده و مشكلات جدي را براي كشور بوجود آورده است.

 محورهاي عمدۀ مباحث سياست خارجي در تبليغات بسيار جالب و متنوع ظهور نموده است و باعث خواهد شد تا هر دولتي كه در آينده روي كار بيايد به مسأله سياست خارجي با دقت و حساسيت بيشتري توجه نمايد برخي از اين محورها را مورد توجه قرار مي‌دهم :

1- اجماع جهاني برعليه ايران و قطعنامه‌هاي تحريم بدون شك مهمترين مشكل جاري كشور مسائل اقتصادي، گراني و تورم آسيب ديدن توليد كشور، كاهش نرخ رشد و به چالش كشيده شدن توسعه ملي در كشور است و همين مسأله باعث شده است كه كانديداها به دلايل اين مشكلات بپردازند و در ميان علتهاي بروز مشكلات اقتصادي به تحليل شرايط بد سياست خارجي پرداخته‌اند و معتقدند كه ضعف دولت نهم در ديپلماسي خارجي منجر به بروز اخلال در روابط اقتصاد خارجي ايران گرديده است و هزينه‌هاي بسيار زيادي بر كشور تحميل شده است.

بطور مثال موضوع قطعنامه‌هاي تحريم كه از ديد آقاي احمدي نژاد اهميتي ندارد و كاغذ پاره است مورد توجه قرار گرفته است . آقاي ميرحسين موسوي اين قطعنامه‌ها را براي كشور زيانبار مي‌داند و دليل صدور آن را در درجه اول نوع و رويكرد سياست خارجي دولت نهم مي‌داند.

 آقاي احمدي نژاد اما در اظهارنظري غيركارشناسي و عجيب و غريب با مقايسه قطعنامه‌هاي آژانس بين‌المللي كه اتفاقاً دو قطعنامه سخت آن هم در دولت نهم نصيب ايران شده است با قطعنامه‌هاي شوراي امنيت سازمان ملل كه براساس فصل هفتم منشور ملل متحد صادر شده است به نوعي مغلطه پناه آورده است تا باز هم اين قطعنامه‌هاي تحريم كه مجموعاً 5 قطعنامه و چندين بيانيه توسط شوراي امنيت است كه همه آنها توسط دولت نهم دريافت شده است را بيشتر بي‌اهميت جلوه دهد.

 در مباحث و گفتگوهاي انتخاباتي مردم بيشتر از گذشته مطلع شدند كه سخنان آقاي احمدي نژاد مبني بر كاغذ پاره بودن اين قطعنامه‌ها غيرواقعي و اظهارنظري تبليغاتي است و قطعنامه‌هاي تحريم نه تنها موجب بوجود آمدن اجماع بين‌المللي برعليه ايران شده بلكه در شرايط اقتصاد داخلي و ملي كشور نيز تأثير منفي داشته است و بطور قطع و يقين بخشي از مشكلات توليد و بازار مالي كشور و نيز گراني و تورم مربوط به همين حوزه مي‌باشد.

2- ماجراجوئي در سياست خارجي سياست خارجي دولت نهم در طول اين چار سال در اقداماتي بي‌سابقه بخشي بزرگ از تبليغات داخلي و خارجي را به خود اختصاص داد، در حاليكه در همۀ عالم سياست خارجي را حوزه منافع ملي ارزيابي نموده و آن را محلي براي گفتگو و تفاهم و تأمين منافع و امنيت ملي مي‌دانند.

 دولت نهم سياست خارجي را به وسيله‌اي براي ايجاد هيجانات تبليغاتي تبديل نمود. سفرهاي عجيب و غيركارشناسي و غيرضروري، نامه‌هاي دردسرساز، اظهارنظرهاي غيرلازم از جمله طرح افسانه بودن هولوكاست و رفتار غيرمتعارف رئيس جمهور در ملاقات با ملوانهاي متجاوز انگليسي، هر كدام در زمان خود وسيله‌اي براي تبليغات داخلي و خارجي گرديد اما همۀ آنها هزينه‌هاي سنگيني را براي كشور در برداشت .

آقاي مهندس موسوي معتقد است كه اين گونه اقدامات نوعي ماجراجويي است و باعث شده است كه موقعيت كشور به خطر بيفتد اما آقاي احمدي نژاد در همين انتخابات نيز از سياست خارجي براي ايجاد هيجان تبليغاتي استفاده مي‌كند و همه اين اقدامات را عامل عزت و قدرت ايران مي‌داند، اين ارزيابي آقاي احمدي نژاد تأسف بار است زيرا نتيجه‌اي كه اين سياستها داشته است نه فقط به افزايش قدرت ملي كمك ننموده است بلكه موجب تضعيف اقتدار و جايگاه ايران در منطقه و جهان شده است.

شكي نيست كه ايران كشوري قدرتمند است و ظرفيتهاي بالائي دارد و دولت آينده مي‌تواند به بهره بردن از اين ظرفيتها اميدوار بوده و مشكلات جاري را پشت سر بگذارد اما تأسف من از آن است كه چه فرصتهايي را از دست داده‌ايم.

خوشبختانه موضوع ماجراجويي در سياست خارجي در جريان تبليغات انتخاباتي خصوصاً در مناظره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي تلويزيوني به عنوان عاملي مخرب پذيرفته شد و دولت دهم با رياست مهندس موسوي در صورت تحقق التزام جدي به پاي بندي به تأمين منافع و امنيت ملي و حفظ توازن و متانت در روابط خارجي را بوجود آورده است.

3- اولويتهاي دولت اميد دولت اميد دولت متكي به خرد و عقل جمعي است دولتي براي افزايش قدرت ملي براساس تفاهم و توافق ملي است دولتي كه اولويتهاي خود را گم نمي‌كند و بجاي يافتن هم پيمانان خود در آمريكاي لاتين به همكاري‌‌هاي منطقه اي و هم پيمانهاي همسايه و مسلمان مي‌گردد. دولت اميد دولتي است كه روابط خارجي خود را براساس نيازها و آرمانهاي ملت ايران تنظيم مي‌نمايد.

اگر از برخي بداخلاقي‌هاي انتخاباتي خصوصاً افشاگري‌‌‌‌هاي غيراخلاقي يكي از كانديداها بگذريم مطالبي كه در جريان گفت و شنودهاي انتخاباتي مطرح مي‌شود مي‌تواند فرصتي در اختيار دولت بعدي باشد تا از همۀ نقاط ضعف و قدرت، ديدگاههاي متعادلي را براي آيندۀ كشور و خروج از مشكلات موجود استخراج نمايد.

بدون شك اولين اولويت كشور در سياست خارجي خارج نمودن كشور از فضاي امنيتي است چرا كه با وجود قطعنامه‌هاي تحريم روابط خارجي ايران تحت‌ تأثير اين قطعنامه‌ها خواهد بود و امكان تنظيم روابط با جهان براساس نيازها و منافع كشور پس از عبور از اين مرحله ممكن‌تر خواهد شد و بدون شك در ميان كانديداهاي چهارگانه ويژگيهاي مهندس موسوي كه هم سابقه وزارت خارجه را داراست و هم 8 سال سكاندار قوه مجريه در سخت‌ترين شرايط كشور ( جنگ تحميلي 8 ساله) بوده است و هم داراي موقعيت و محبوبيت ويژه‌اي در ميان مردم و احزاب و گروههاي سياسي با گرايشهاي مختلف اصلاح طلب و اصولگرا و مستقل مي‌باشد كه اين ويژگي امكان بوجود آمدن تفاهم ملي را افزايش مي‌دهد از همه مناسب‌تر است و اوست كه اكنون با اقبال عمومي مواجه شده است و با موج سبز صداقت و اميد مي‌تواند كشور را از شرايط كنوني خارج نموده و به سوي قلۀ پيشرفت و توسعه و تعالي اخلاقي رهنمون سازد.